طبيعت كم مانند بلندترين قله ايران كه به هيچ قيمتي قابل بازسازي نيست، نياز به مراقبت و حفاظت دارد نه راه سازي و بنا كردن ساختمان و دستكاري هاي ديگر. هرگونه بارگذاري اضافه بر بوم دماوند كه هم اينك از فشار چراي مازاد بر ظرفيت مراتع ، معدن كاري، و ساخت و ساز در رنج است، به اين دارايي ملي آسيب خواهد رساند.
    
دماوند
خبرگزاري ميراث فرهنگي ـ گردشگري ـ عباس محمدي، رئيس انجمن كوهنوردي ايران ـ در اواخر تير ماه 1388، ناگهان كوه دماوند در كانون توجه طبيعت دوستان و رسانه هاي طرفدار محيط زيست قرار گرفت؛ خبر رسيده بود كه قصد دارند در دامنه ي جنوبي دماوند جاده اي را كه تا ارتفاع نزديك به 3000 متر مي رود، آسفالت كنند.
 
تير ماه، گذشته از آن كه زمان انجام بيشترين صعودها به دماوند است، از جهات ديگري هم ماه توجه بيشتر به اين كوه با شكوه و اسطوره اي است. از پنج سال پيش، سازمان هاي مردم نهاد دوستدار كوهستان (ديده بان كوهستان انجمن كوه نوردان، موسسه ي كوهستان سبز، و... ) روز سيزدهم تير را كه در تقويم كهن ايراني به عنوان جشن تيرگان شناخته شده و روزي به شمار مي رود كه در آن، آرش كمانگير تير سرنوشت سازي را از فراز دماوند براي تعيين مرز ايران زمين با كشور توران پرتاب كرد، «روز ملي دماوند» نام گذاري كرده اند. اين سازمان ها، از چند هفته مانده به سيزدهم تير، در روزهاي تعطيل اقدام به اجراي برنامه هاي آموزش چهره به چهره، و پاك سازي دامنه هاي كوه در جبهه ي جنوبي دماوند مي كنند.  
 
همچنين، در روز سيزدهم تير با هدف جلب توجه همگان به ارزش هاي طبيعي و تاريخي و اسطوره اي دماوند جشني در شهر رينه برگزار مي كنند. و ديگر اين كه در 29 تير ماه سال 87 بود كه سازمان ميراث فرهنگي در مراسمي با همكاري انجمن كوه نوردان ايران در شهر پلور، ثبت دماوند را در فهرست آثار ملي اعلام كرد.
 
مقارن شدن عمليات راه سازي (يا مرمت راه) در دماوند با مناسبت هاي ياد شده، و حساسيت همگاني به اين كوه كه نماد سرزمين ايران و بخشي از خاطره ي جمعي ايرانيان به شمار مي رود، سبب شد كه خبر ياد شده با سر و صداي بسيار در همه جا بپيچد. طبيعي است كه در جريان كارهاي رسانه اي لغزش هايي رخ دهد و مثلا در جايي تيتر بخورد كه: «كوه دماوند را اسفالت كردند»؛ در حالي كه اسفالتي ريخته نشده بود و عمليات شن ريزي، تسطيح، و كمي تعريض، در جريان بود (گو اين كه همين كارها مي تواند پيش زمينه اسفالت هم باشد). اما، دست اندركاران اين طرح، اين لغزش كوچك را بزرگ كردند و بارها اعلام كردند كه خبرنگاران و «افرادي كه اغراض خاص دارند» مي خواهند خدمات ما را زير سوال ببرند(!).
 
واقعيت، اما اين است كه هيچ يك از مخالفان جاده سازي در دماوند، در اين مخالفت غرضي كه در برگيرنده نفعي شخصي باشد ندارند، و البته ممكن است اعتراض هاي آنان، زياني را متوجه طيف «پروژه بگير» بكند. از چند سال پيش محافل و نهادهايي اقدام به برگزاري صعودهاي چند صد نفره و چند هزار نفره از مسير جنوبي دماوند كردند (كه با آسيب رساني به محيط زيست دماوند همراه بوده) و هر بار در اين برنامه ها ده ها خودروي سبك و سنگين را وارد جاده اي كه به سوي «گوسفند سراي احسان» در 2900 متري مسير جنوبي دماوند مي رود، كردند. به نظر مي رسد كه در پي اين برنامه ها ، عده اي تصميم گرفته اند كه براي تسهيل اين نوع «كوه نوردي» آن جاده را اصلاح كنند. از حدود دو سال پيش از شروع اين پروژه مي شنيديم كه طرحي براي اسفالت كردن اين راه در استانداري مازندران به تصويب رسيده و مي دانستيم كه در سفر اول آقاي احمدي نژاد به مازندران، درميان انبوه مصوبه هاي هيات دولت، دو سه مورد هم مستقيما به کوهستان  مربوط مي شد؛ يکي همين طرح «اصلاح» يا اسفالت راهي که از جاده ي پلور ـ رينه (ارتفاع تقريبي 2200 متر) به «گوسفندسراي احسان» مي رود (با اعتبار هشتاد ميليون تومان)، و يکي هم اختصاص صد و پنجاه ميليون تومان به ساخت سه پناهگاه کوه نوردي در مازندران. هر دوي اين مصوبه ها جز آسيب رساني به محيط کوهستان، هيچ نتيجه اي نمي توانست داشته باشد.
 
طرح اصلاح راه ياد شده را معاونت گردشگري اداره ي كل ميراث فرهنگي استان مازندران پي گيري كرد و توجيه آن، «توسعه ي گردشگري» در راستاي «طرح جامع گردشگري منطقه» بوده است. اشكال كار در اين است كه در برنامه ريزي هاي مديران ما، تقريبا هميشه «توسعه» مترادف است با ساخت و ساز، و «حفاظت» داشته هاي طبيعي (و تاريخي) معمولا نه تنها كار توسعه اي به شمار نمي آيد بلكه مغاير پيشرفت هم خوانده مي شود.
 
باري، اصلاح يا اسفالت راه گوسفندسراي احسان در دماوند كمكي به توسعه ي گردشگري در معناي پايدار آن كه متضمن منافع دراز مدت كشور باشد، نمي كند. چرا كه دست كم از ارتفاع 2000 متر به بالا، آن چه كه جاذبه ي دماوند به شمار مي آيد، وضع طبيعي آن است و قطعا اين طبيعت كم مانند كه به هيچ قيمتي قابل بازسازي نيست، نياز به مراقبت و حفاظت دارد نه راه سازي و بنا كردن ساختمان و دستكاري هاي ديگر. هرگونه بارگذاري اضافه بر بوم دماوند كه هم اينك از فشار چراي مازاد بر ظرفيت مراتع ، معدن كاري، و ساخت و ساز در رنج است، به اين دارايي ملي آسيب خواهد رساند. در جايي كه مشكلاتي مانند مديريت دفع زباله و پساب در دماوند (و تمام شهرها و روستاهاي حوزه ي آن) حل نشده و منظره ي زشت آلودگي ها ، چشم هر گردشگري را مي آزارد، جاده سازي و كشاندن انبوهي از خودروها به ارتفاع 3000 متري دماوند، فقط دامنه ي آلودگي و تخريب را گسترش مي دهد.
 
واكنش كم و بيش به موقع و گسترده ي دوستداران طبيعت، و پوشش خبري خوب اعتراض آنان توسط مطبوعات و خبرگزاري ها و صدا و سيما، توانست دست اندر كاران طرح تعريض و مرمت راه دماوند را به موضع تدافعي براند و آنان را وادار كند كه دست كم در حرف، خود را طرفدار حفاظت دماوند و مخالف اسفالت كردن آن راه اعلام نمايند.  اين، نمونه ي موفقي است از تاثير نيروي اجتماعي بر تصميم گيرندگان دولتي كه بايد به فال نيك گرفته شود و از تجربه ي آن براي چالش هاي بعدي سود جست. بهترين كار در مورد جاده ي بي فايده ي مورد بحث كه از ابتدا (حدود بيست سال پيش) بدون هيچ مطالعه و توجيهي ساخته شد، اين است كه آن را به طور كلي بست و طي يك برنامه ي درازمدت آن را به شكل طبيعي اوليه بازگرداند. از اين گذشته، لازم است دوستداران محيط هاي كوهستاني به طرح مشكلات مزمن دماوند هم بپردازند و پي گير حل آن ها شوند. يكي از اين مشكلات، فعاليت معدن هاي پوكه در دماوند است.
 
اگر در مورد چراي دام، اميدي به احياي پوشش گياهي، مثلا با قرق منطقه باشد؛ و اگر در مورد ريخت و پاش زباله امکان پاک سازي متصور باشد؛ در مورد معدن کاوي، اما هيچ کورسوي اميدي به اصلاح وضع بخش هايي از دماوند مانند قرقه، وسون، ملک آباد و ملار که سال ها است همه روزه ده ها کاميون از خاک و سنگ آن ها بار مي شود و به ده ها و صدها کيلومتر دورتر برده مي شود، نيست. چشم انداز کنوني اين بخش ها که بسيار گسترده هم هستند، چونان مخروبه ترين بيابان هاي کشور است: بي گياه، بي هيچ خاک حاصل خيز، بد شکل، و در يک کلام: مرده. باور کردني نيست که نماد سرزميني و خاستگاه دلکش ترين اسطوره هاي يک ملت چنين بي رحمانه در يک کار اقتصادي ناپايدار و نه چندان پر درآمد ( در مقياس ملي ) ، به نابودي کشانده شود. اگر به توبره کشيدن دامنه هاي دماوند، با عنوان معدن داري، تا پيش از ثبت آن به عنوان اثر طبيعي ملي توجيهي داشت، اما از سال گذشته که اين کوه خوش سيماي افسانه‌اي چنين شناسه ي پرمعنايي يافته است، ديگر هيچ پايه ي منطقي و قانوني براي ادامه ي اين گونه بهره برداري وجود ندارد.
 
شايد عده اي بپندارند که « معدن » در اين جا، شبيه بعضي معدن هاي زغال سنگ و... است که داراي دهانه اي است و از آن دهانه وارد تونل هاي زيرزميني مي شوند! اما در دماوند، بولدوزرها سطح کوه را برداشت مي کنند و به پشت کاميون ها مي ريزند که در نتيجه زخم هايي به وسعت صدها متر در صدها متر و عمق 20-10 متر بر پيکر کوه، اين جا و آن جا، پديد آمده است. چون جنس دماوند عمدتا شامل خاکسترهاي آتشفشاني است، با کندن هر قسمت، لايه هاي بزرگ تري از بالادست آن رانش مي کند و ابعاد تخريب را چند برابر مي سازد. از آن بدتر، راه هاي دسترسي به اين معدن ها است که سبب تخريب شديد دامنه ها شده و آثار زشتي را بر سيماي کوه باقي گذارده است. رانش هاي بزرگ ناشي از برداشت از معدن ملار، به صورت يک قطاع بزرگ خاکستري در امتداد يال شرقي دماوند، از جاده ي هراز ديده مي شود. نمونه ي راه دسترسي بد شکل و مخرب هم، جاده ي معدن ملک آباد است که با شيبي غيرعادي از پل مون بالا مي رود و ريزش کناره هاي آن سخت چشم را مي‌آزارد.